در سطح شهرستان ، به ویژه شهر انارک معادن قدیمی کهنی وجود دارد که بسیاری از آنها معادن باستانی هستنداین معادن به نام معدن شدادی ( منسوب به شداد پادشاه مستبد اساطیری و باستانی ) مشهورند . این معادن در زمان باستان گشوده شده و مورد بهره برداری قرار گرفته و رها شده اند که مهمترین مشخصه آنها حالت مورب این معادن است که با شیبی 45 درجه ای از سطح زمین به طرف عمق حفر شده اند . در روزگار باستان از این معادن نقره استخراج می کرده اند که هنوز هم کوره های ذوب و نیز سرباره های آنها باقی است . از جمله معادن جدید معادن طالسمی و سرب نخلک ، از معروفترین و مهمترین معادن شهرستان نایین اند که در زمینه استحصال مس طلا و سرب فعالیت دارند و همچنین انواع معادن سنگ می باشد .

عملكرد بخش معدن شهرستان نائين:

         بر اساس آمارهاي موجود منتهي به پايان سال 85 در بخش معدن تعداد معادن داراي پروانه بهره برداري فعال شهرستان نائين 63 فقره بوده كه شامل 2 قفره فلزي (سرب و روي)18 فقره غيرفلزي (باريت، خاك صنعتي و غيره) و 43 فقره مصالح ساختماني و سنگ تزئيني مي باشد كه سرمايه گذاري انجام شده در اين معادن 185 ميليارد ريال و ميزان اشتغال 1178 نفر و ميزان ذخاير مورد بهره برداري از معادن بالغ بر 57 ميليون تن مي‌باشد. در سری های بعدی مطالب ارائه شده در وبلاگ در مورد هر یک از معادن توضیح مختصری می دهم.

همچنين طي دوره مذكور تعداد 168 فقره پروانه اكتشاف مواد معدني بمنظور شناسايي ذخاير جهت‌ متقاضيان صادر گرديده و با عنايت به عمليات اكتشافي انجام يافته توسط مكتشفين تعداد 32 فقره از آنها مورد تأييد كارشناسان سازمان صنايع و معادن واقع شده و براي آنها گواهي‌كشف صادر گرديده‌است كه ميزان‌ذخيره كشف شده در طي مدت مذكور به 30 ميليون تن و سرمايه گذاري انجام شده در اين بخش به 6/1 ميليارد ريال و اشتغالزايي موقت حاصله نيز معادل 684 نفر مي باشد.

 

جایگاه معدنی شهرستان نایین:

خوشبختانه کشور ایران بر روی یکی از کمربندهای مهم معدنی قرار گرفته و وجود فعالیتهای تکتونیکی و کوهزایی آنرا به یکی از غنی ترین کشورها در حداقل ده نوع ماده معدنی تبدیل کرده است. وجود آثار فعالیتهای معدنی و ذوب فلزات در نواحی مختلف نشان دهنده سابقه طولانی معدنکاری در ایران و شناخت ایرانیان از علوم مربوطه است. صدها نام به جای مانده از روزگاران گذشته مانند تالمسی، مسکنی، کوه زر، زرشوران، کوه سرمه ، کوه نقره و آهنگران گواه این مدعاست. عملیات اکتشافی انجام شده وقوع 60 نوع ماده معدنی در کشور را با ذخیره ای بیش از 25 میلیلرد تن به اثبات رسانده است که حدود 6 میلیارد تن ار آن مربوط به ذخایر فلزی و بقیه ذخایر غیرفلزی است. این در حالی است که فعالیتهای اکتشافی هنوز بخش عظیمی از کشور را پوشش نداده است.

شهرستان نایین به علت تاثیر فرایندهای تکتونیکی در زمانهای مختلف و قرارگیری در محل برخورد زونهای ساختاری ایران مرکزی و  ارومیه دختر موقعیت مناسبی از دیدگاه زمین شناسی اقتصادی دارد. در ادامه نحوه زایش برخی مواد معدنی شهرستان را در اثر فرایندهای مختلف زمین شناسی بررسی می کنیم.

فرآيندهای تکتونیکی  ايالات فلز زايي مختلفي را در کشور پديد آورده اند كه سه ايالت مهم در ارتباط با شهرستان نایین مي باشند:

1) ايالت يزد – اصفهان- گلپايگان- ملاير كه در اثر فرآيند تشكيل كافت در گندوانا ايجاد شده است و كانسارهاي سرب و روي نوع دره مي سي سي پي همانند نخلك تحت تأثير اين فرآيند بوجود آمده اند.

2) ايالت ساغند – گلپايگان – بافق كه در اثر شرايط كششي مربوط به كوهزايي پان آفريقايي و تشكيل كافت ايجاد شده است. اين فر آيند باعث تشكيل كانسار های طلا و آنتيموان انارك شده است.

3) ايالت نايين – انارك كه تحت تأثير برخورد صفحه عربستان با ايران و رورانده شدن افيوليتها بوجود آمده است. كانسارهاي كروميت نوع آلپي و ذخاير منگنز اين منطقه در اثر اين فرآيند تشكيل شده اند. ذخاير بنويد و سپراب در اين زمان شكل گرفته اند.

فرایند دگرگوني آلوكميكال نيز تشكيل كانسارهاي اسكارن مس اطراف انارك را داده اند. ذخایر تبخيری پتاس خور از جمله  كانسارهای حاصل از رسوبگذاري شيميايي به شمار مي آيند. سنگهاي قيمتي مناطق جندق و خور مانند عقيق از در اثر فرآيندهاي مكانيكي تشکیل شده اند. ذخاير كائولن و تالك شهرستان نیز تحت تأثير فعاليت سيالات گرمابي تشكيل شده اند. در برخي موارد نيز مواد معدني توسط فرآيندهاي هوازدگي و عمل آبهاي زير زميني تمركز  مي يابند و تشكيل كانسار مي دهند. برخي ذخاير بنتونيت، گل اخرا، منيزيت و كائولن شهرستان تحت تأثيرفرآيندهاي هوازدگي و عمل آبهاي زير زميني تمركز  یافته اند. در کنار موقعیت مناسب زمین شناسی، وسعت بالای شهرستان، موقعیت مناسب آن در مرکز کشور، قرارگیری در استان اصفهان و وجود واحدهاي مهّم و بزرگ صنعتي كشور در در این استان باعث شده است شهرستان نایین در زمینه معدن و صنایع معدنی پتانسیل و بازار مصرف بسیار بالایی داشته باشد.